Samorząd – niezależne od nadrzędnej władzy decydowanie o własnych sprawach, wykonywanie funkcji uzupełniających w stosunku władz państwowych.

W Polsce (na wzór innych krajów kontynentu europejskiego) tylko część zadań lokalnych i regionalnych jest realizowana przez agendy administracji rządowej, które bezpośrednio (hierarchicznie) podlegają Radzie Ministrów, Premierowi bądź poszczególnym ministrom. Zasadnicza część zadań administracyjnych, niemająca znaczenia ogólnokrajowego, jest realizowana przez samorząd terytorialny. Czynią to organy samorządowe, które są podporządkowane odpowiedniej wspólnocie lokalnej (gminnej, powiatowej) bądź regionalnej (wojewódzkiej) i które reprezentują jej interesy.

Samorząd terytorialny w Konstytucji RP

Art. 163 Konstytucji RP stanowi, że „Samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych”. W artykule tym wyrażono domniemanie kompetencji samorządu terytorialnego.

Szczeble samorządu terytorialnego w Polsce

Od 1 stycznia 1999 r. obowiązuje w Polsce trójszczeblowa struktura samorządu terytorialnego:

•samorząd gminny
•samorząd powiatowy
•samorząd województwa.

Historia samorządu terytorialnego w Polsce

Od 27 maja 1990 do 31 grudnia 1998 r. samorząd terytorialny istniał tylko na szczeblu gminy. Samorząd terytorialny istniał także w II RP i w okresie Polski Ludowej do 1950, kiedy to jego miejsce zajął system rad narodowych[1].

Krosno miasto na prawach powiatu

Jednostka samorządu terytorialnego w Polsce, niekiedy określana potocznie jako powiat grodzki lub powiat miejski. Miasto na prawach powiatu jest gminą o statusie miasta, wykonującą zadania powiatu. We wszystkich miastach na prawach powiatu władzę wykonawczą sprawuje prezydent miasta.

Ustawodawca w tekście pierwotnym ustawy z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym[1] stanowił w art. 3: „Powiat jako jednostka zasadniczego podziału terytorialnego obejmuje całe obszary graniczących ze sobą gmin albo cały obszar miasta na prawach powiatu”, z czego można było wysnuć wniosek, iż miasto na prawach powiatu jest powiatem w znaczeniu terytorialnym. Obecnie, po nowelizacji z 2001 roku ustawa nie wydaje się uprawniać do takich wniosków. Ta sama tendencja widoczna jest w art. 91 rzeczonej ustawy. W tekście pierwotnym (ust. 5) ustawodawca stanowił, że każdorazowo przez powiat rozumie się także miasto na prawach powiatu. Po zmianach z 2001 roku art. 91 nadaje miastom na prawach powiatu jedynie prawa przysługujące powiatom sensu stricto.

Należy więc przyjąć, iż miasta na prawach powiatu nie są powiatami, a jedynie gminami, którym ustawodawca, ze względu na swoją specyfikę, powierzył rozszerzony zakres zadań.

Konsekwencje nadania miastom praw powiatu są następujące:

  • organy w mieście na prawach powiatu (tj. rada miasta i prezydent miasta) wykonują kompetencje właściwe dla – odpowiednio – rady gminy i rady powiatu oraz wójta (burmistrza), zarządu powiatu i starosty,
  • organ wykonawczy miasta na prawach powiatu jest organem monokratycznym,
  • rada nie wybiera organu wykonawczego i nie może go odwołać,
  • radni składają ślubowanie według tekstu roty z art. 23a ustawy gminnej.

Poza tym w strukturze organizacyjnej miasta posiadającego prawa powiatu pojawia się organ niefunkcjonujący w „normalnej” gminie (komisja bezpieczeństwa i porządku). Co do zasady miasto na prawach powiatu jest gminą, jego organy podlegają przede wszystkim regulacjom ustawy o samorządzie gminnym.

Ponadto istnieją miasta na prawach powiatu, które są gminami miejskimi wykonującymi zadania powiatu[1]. Są to z reguły miasta powyżej 100 tys. mieszkańców z kilkoma wyjątkami, jak: Świnoujście, Grudziądz, Zamość, Sopot, Biała Podlaska, Świętochłowice, Leszno, Krosno. Funkcje rady powiatu sprawuje rada miasta, a funkcje zarządu powiatu i starosty wykonuje prezydent miasta[2].

31 grudnia 2011 w Polsce istniało 379 powiatów, w tym 65 miast na prawach powiatu.

źródło: wikipedia.pl